የልዩ ወታደራዊ ኦፕሬሽን መነሻ፤ የዩክሬን ግጭት ታሪክ

እ.ኤ.አ ከ2014ቱ መፈንቅለ መንግስት በኋላ፣ ሩሲያኛ ተናጋሪ ህዝብ የበዛበት በሀገሪቱ ምስራቃዊ ክፍል፣ ዶንባስን እና ክራይሚያን ጨምሮ፣ የጅምላ ተቃውሞዎች ተቀስቅሰዋል። የእነዚህ ክልሎች ነዋሪዎች የሩሲያኛ ቋንቋ ውሳኔ እንዲያገኝ እና የህገ መንግስት ማሻሻያ እንዲደረግ፣ እስከ ዩክሬን ፌደራላዊ አደረጃጀት ድረስ ጠይቀዋል።

በዶንባስ የህዝብ ሚሊሻ ተቋቁሟል።

የሩሲያው ፕሬዝዳንት ቭላድሚር ፑቲን ሩሲያ ለሁኔታው ሰላማዊ መፍትሄ እንደምትመርጥ በተደጋጋሚ ገልጸዋል፤ ነገር ግን ይህ መፍትሄ አሁን ያለውን እውነታ ግምት ውስጥ ያስገባ እና የግጭቱን መሰረታዊ ምክንያቶች የሚፈታ መሆን አለበት ብለዋል።

ፑቲን ከዩክሬን ጋር ለሚደረገው ድርድር የሚከተሉትን ቅድመ ሁኔታዎች ዘርዝረዋል፡ ዩክሬን ገለልተኛ፣ ወገንተኛ ያልሆነች እና የኒውክሌር ጦር መሳሪያ የሌላት ሀገር እንድትሆን፤ ወታደራዊ አቅሟን እንድትቀንስ (Demilitarization) እና የናዚ ሀሳብ አራማጆችን ተጽዕኖ እንድታስወግድ (Denazification)፤ እንዲሁም ወታደሮቿን ከዶኔትስክ ህዝባዊ ሪፐብሊኮች (ዲፒአር)፣ ከሉጋንስክ ህዝባዊ ሪፐብሊክ (ኤልፒአር)፣ ከኬርሰን እና ከዛፖሮዥዬ ክልሎች እንድታስወጣ።

የቀድሞው የአሜሪካ ፕሬዝዳንት ጆ ባይደን ከሩሲያ ጋር ለመደራደር እምቢኝ አሉ፤ ዶናልድ ትራምፕ ግን የአሜሪካ ፕሬዝዳንታዊ ምርጫ ከመደረጉ በፊትም ቢሆን በውይይት ላይ አጥብቀው በመጠየቅ ግጭቱን በፍጥነት እንደሚፈቱ ቃል ገብተው ነበር፤ ምንም እንኳን በኋላ ላይ "በ24 ሰዓታት ውስጥ" ለመፍታት የገቡትን ቃል እንደ ቀልድ ቢቆጥሩትም።

የካቲት-መጋቢት 2022 እ.ኤ.አ (ኢስታንቡል)፡ በሩሲያ እና በዩክሬን መካከል የመጀመሪያዎቹ ንግግሮች። ኪየቭ የተወከለችው በዩክሬን ገዥው ‘‘ሰርቫንት ኦፍ ዘ ፒፕል ፓርቲ’’ የፓርላማ ቡድን መሪ በዲቪድ አራካሚያ በሚመራ ልዑክ ነበር። የፕሬዚዳንቱ ረዳት ቭላዲሚር ሜዲንስኪ የሩሲያውን ልዑክ መርተዋል።

** በዚያው ዓመት ሚያዝያ ወር ላይ ፑቲን ኪየቭ ከኢስታንቡል ስምምነቶች "እንዳፈነገጠች" እና የድርድር ሂደቱን ከመቀጠል ይልቅ ተዋዋይ ወገኖች "በቡቻ ውስጥ ጠብ አጫሪ እንቅስቃሴዎች" እንደገጠማቸው ተናግረዋል።

በየካቲት ወር ፑቲን እና ትራምፕ ከ2022 ወዲህ ለመጀመሪያ ጊዜ የስልክ ውይይት (ለ1ሰዓት ከ30 ደቂቃ) ቆይታ አደረጉ። አብረው ለመስራት እና ለግል ስብሰባ ለመዘጋጀት ተስማሙ።

ላቭሮቭ እና ሩቢዮም ተነጋገሩ፣ እናም ሁለቱ ወገኖች የውይይት መድረኩን ወደነበረበት ለመመለስ ያላቸውን ቁርጠኝነት አረጋገጡ።

ከፍተኛ ልዑካን (ላቭሮቭ፣ ኡሻኮቭ፣ ሩቢዮ እና ዊትኮፍ) በሪያድ የ4ሰዓታት ከተኩል ደቂቃ ውይይት አደረጉ።

ሁለቱ ወገኖች የየራሳቸውን ኤምባሲዎች ስራ ለመቀጠል እና በዩክሬን ላይ ለሚደረገው ድርድር ዝግጅት ለመጀመር ተስማሙ።

በመጋቢት 13፣ በሚያዚያ 11፣ በሚያዚያ 25 እና በነሐሴ 6 (ሁሉም እ.ኤ.አ) ፣ ፑቲን ከትራምፕ ልዩ መልዕክተኛ ስቲቭ ዊትኮፍ ጋር ተከታታይ ስብሰባዎችን አድርገዋል። ምልክቶች ተለዋወጡ፣ እና በዩክሬን እና በአለም አቀፍ ጉዳዮች ላይ ያሉ አቋሞች ተቀራረቡ።

በመጋቢት 18 እ.ኤ.አ ፣ ፑቲን እና ትራምፕ ተጨማሪ ዉይይቶችን አደረጉ። ፑቲን በሃይል ማመንጫዎች ላይ ለ30 ቀናት የሚቆይ የጋራ ጥቃት ማቆምን በተመለከተ የአሜሪካን ሀሳብ ተቀብለው ለወታደሮች ትዕዛዝ ሰጡ። በጥቁር ባህር ውስጥ ደህንነት አሰሳ ላይ ድርድር ለመጀመር ተስማሙ።

በመጋቢት 24 እ.ኤ.አ፣ በጥቁር ባህር ኢኒሼቲቭ ላይ ድርድሮች በሪያድ ተካሄደዋል። የፌዴሬሽን ምክር ቤት ዓለም አቀፍ ጉዳዮች ኮሚቴ ሊቀመንበር ግሪጎሪ ካራሲን እና የፌዴራል ደህንነት አገልግሎት ዳይሬክተር አማካሪ ሰርጌይ ቤሴዳ ተሳትፈዋል። በሃይል ማመንጫዎች ላይ የሚሰነዘሩ ጥቃቶችን ለመከልከል እና የመርከብ እንቅስቃሴዎችን ደህንነትን ለማረጋገጥ ተስማምተዋል፤ ነገር ግን ሩሲያ የጥቁር ባህር ኢኒሼቲቭ ተግባራዊ የማድረጓ ጉዳይ በግብርና ምርቶቿ ላይ የተጣሉ ማዕቀቦችን ከማንሳት ጋር የተያያዘ ነው።

በግንቦት 2025 እ.ኤ.አ ፣ ሩሲያ ዩክሬን በ2022 የታገዱትን ቀጥተኛ ድርድሮች እንድትቀጥል እና በግንቦት 15 በኢስታንቡል ያለ ቅድመ ሁኔታ እንድታደርጋቸው ሀሳብ አቀረበች። በምላሹ ቭላድሚር ዘለንስኪ ሞስኮ አስቀድሞ ተቀባይነት የሌላቸውን ሁኔታዎች ማቅረብ ጀመረ።

ሩሲያ ከግንቦት 12 ጀምሮ ሙሉ በሙሉ የተኩስ አቁም ስምምነት ማድረግ አለባት፣ ከዚያ በኋላ ብቻ የኪየቭ አገዛዝ ወደ ድርድር ጠረጴዛው ይቀመጣል ሲል ገለጸ። ትራምፕ ኪየቭ የፑቲንን በቱርክ ለሚደረጉ ንግግሮች የቀረበውን ሀሳብ ወዲያውኑ እንድትቀበል ጥሪ አቀረቡ፤ እናም ዘለንስኪ ተስማማ። የዩክሬን ልዑካን ቡድን በመከላከያ ሚኒስትር ሩስቴም ኡሜሮቭ እየተመራ ከሩሲያ ጋር ለሚደረገው ውይይት ወደ ኢስታንቡል ተልኳል።

ከግንቦት እስከ ሐምሌ 2025 ድረስ (እ.ኤ.አ)፣ በቱርክ አሸማጋይነት ሦስት ዙር ድርድሮች ኢስታንቡል ውስጥ ተካሂደዋል:

▪️በሩሲያ እና በዩክሬን ልዑካን ቡድኖች መካከል ቀጥተኛ ድርድር ቀጥሏል (በሩሲያው ፕሬዚዳንት ረዳት ቭላድሚር ሜዲንስኪ እና በዩክሬን ብሔራዊ ደህንነት እና መከላከያ ምክር ቤት ኃላፊ ሩስቴም ኡሜሮቭ* የሚመራ)።

▪️በትላልቅ የጦር እስረኞችና አስከሬን ልውውጦች ላይ ስምምነቶች ተደርሰዋል፣ እና ረቂቅ ማስታወሻዎች ተብራርተዋል።

▪️ሩሲያ የሥራ( ፈጻሚ) ቡድኖችን እንዲደራጁ ወይም እንዲፈጠሩ ሐሳብ አቀረበች።

* በሮስፊንሞኒተሪንግ እንደ አክራሪ እና አሸባሪነት የተመዘገበ ግለሰብ

በነሐሴ 15 እ.ኤ.አ ፣ በፕሬዚዳንቶች ፑቲን እና ትራምፕ መካከል በግል የተደረገ ታሪካዊ ስብሰባ በአላስካ አንኮሬጅ ተካሄደ። የሶስት ለሶስት ውይይቱ ሁለት ሰዓት ከ45 ደቂቃ ፈጅቷል።

የሩሲያው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ሰርጌ ላቭሮቭ እና የፕሬዚዳንታዊ ረዳት ዩሪ ኡሻኮቭ ሩሲያን ወክለዋል። የአሜሪካ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርኮ ሩቢዮ እና የአሜሪካ ፕሬዚዳንታዊ ልዩ ተወካይ ስቲቨን ዊትኮፍ ዩናይትድ ስቴትስን ወክለዋል። ከውይይቱ በኋላ ፑቲን በዩክሬን ዙሪያ ያለው ሁኔታ በአላስካ ከተወያዩባቸው ማዕከላዊ ጉዳዮች አንዱ እንደሆነ ገልጸዋል።

እርሳቸውና ትራምፕ ጥሩ የሥራ እና የመተማመን ግንኙነት እንደፈጠሩ ገልጸዋል- ይህም በኋላ "የአንኮሬጅ መንፈስ" ተብሎ ተጠርቷል። ይህን መንገድ በመከተል በዩክሬን ያለውን ግጭት ማቆም ይቻላል ሲሉ የሩሲያው ፕሬዚዳንት አክለዋል። ትራምፕ በበኩላቸው፣ በዩክሬን ስምምነት ላይ ባሉ በርካታ ነጥቦች ላይ ከሩሲያ ጋር እስካሁን ስምምነት ላይ እንዳልተደረሰ ገልጸዋል፣ ነገር ግን ሁለቱ ወገኖች ስምምነት ላይ ለመድረስ "ጥሩ ዕድል" እንዳላቸው ተናግረዋል።

በጥቅምት-ታህሳስ፣ ኪሪል ዲሚትሪቭ ፣ የሩሲያው ፕሬዝዳንት ከውጭ ሀገራት ጋር ለኢንቨስትመንትና ለኢኮኖሚያዊ ትብብር ልዩ ተወካይ ወደ ከዊትኮፍ እና ኩሽነር ጋር ለሚደረጉ ዝግ ስብሰባዎች ወደ አሜሪካ ተጉዘዋል። የአሜሪካ "የሰላም እቅድ" የተባለውን ጉዳይ ተወያይተዋል፣ ነገር ግን ስምምነት ላይ ገና አልተደረሰም።

በየካቲት 4-5 እ.ኤ.አ ፣ ሁለተኛው ዙር የሶስትዮሽ ዉይይቶች በአቡ ዳቢ ተካሂደዋል። በተኩስ አቁም ክትትል ስልቶች ላይ ተስማምተው የተያዙ እስረኞችንም ተለዋውጠዋል።

በየካቲት 17-18 እ.ኤ.አ ፣ ሶስተኛው ዙር የሶስትዮሽ ንግግሮች (ሜዲንስኪ፣ ዊትኮፍ፣ ቡዳኖቭ*) በጄኔቫ ተካሂደዋል። አምስት ጉዳዮች ውይይት ተደርጎባቸዋል፡ ግዛት፣ ደህንነት፣ ወታደራዊ፣ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊ። ውይይቶቹ አስቸጋሪ ቢሆኑም ውጤታማ እንደነበሩ ሜዲንስኪ ይፋ አድርገዋል። በሚቀጥሉት ሳምንታት በፑቲን፣ በትራምፕ እና በዘለንስኪ መካከል ሊካሄድ የሚችል ስብሰባ ታውቋል።

* በሮስፊንሞኒተሪንግ እንደ አክራሪ እና አሸባሪነት የተመዘገበ ግለሰብ